Lộ trình thăng tiến ngành marketing: mỗi nấc khác nhau ở đâu

Có lần một bạn nhân viên hỏi tôi: “Chị ơi, làm bao lâu thì em lên trưởng nhóm?” Tôi hỏi lại: “Em muốn lên trưởng nhóm để làm gì?” Bạn ấy im một lúc rồi bảo chưa nghĩ tới. Câu hỏi đó không có ý làm khó. Lộ trình thăng tiến ngành marketing nhìn trên giấy khá rõ ràng, nhưng mỗi nấc thật ra đòi một kiểu người khác nhau, và không phải ai cũng nên leo theo cùng một hướng.

Tôi kể lại từng nấc theo những gì tôi đã trải qua và đã thấy ở đồng nghiệp. Tên chức danh ở mỗi công ty có thể khác, quy mô càng nhỏ thì số nấc càng ít, nên bạn coi đây là bản đồ tham khảo chứ không phải quy định.

I. Các nấc thường gặp

Thực tập sinh và nhân viên mới

Ở nấc này bạn chủ yếu làm theo hướng dẫn: soạn bài theo dàn ý có sẵn, đăng bài theo lịch, gộp số liệu, chuẩn bị tài liệu cho buổi họp. Người ta không chờ bạn có ý tưởng lớn. Người ta chờ bạn làm đúng hạn, ít lỗi, và hỏi khi không hiểu.

Thứ giúp bạn qua nấc này nhanh là sự chủ động nhỏ. Làm xong việc được giao thì hỏi thêm vì sao làm vậy, đọc lại báo cáo của người đi trước, đề xuất một cải tiến nhỏ có lý do. Tôi để ý rất kỹ những bạn làm như vậy.

Chuyên viên

Đây là lúc bạn tự cầm một mảng. Có thể là toàn bộ nội dung cho một kênh, ngân sách quảng cáo của một nhóm sản phẩm, hay mảng SEO của website. Bạn tự lên kế hoạch, tự triển khai, tự chịu trách nhiệm về kết quả, và phải giải thích được khi kết quả không như mong đợi.

Khác biệt lớn nhất so với nấc trước: không còn ai đi sau sửa cho bạn. Nhiều người dừng ở nấc này khá lâu, và điều đó không có gì sai, vì nhiều chuyên viên giỏi thích làm chuyên môn hơn quản lý người.

Trưởng nhóm

Đây là nấc đổi nhiều nhất, theo tôi. Bạn bắt đầu chịu trách nhiệm cho kết quả của người khác. Thời gian tự tay làm giảm hẳn, thời gian họp, giao việc, sửa bài cho người khác, kèm người mới tăng lên. Có người giỏi chuyên môn mà lên trưởng nhóm thì khổ sở, vì cảm giác “tự làm còn nhanh hơn” cứ ám ảnh.

Tình huống: Năm đầu làm trưởng nhóm, tôi từng ôm lại gần hết bài của các bạn để tự sửa vì muốn chất lượng đều. Kết quả là tôi làm tới khuya, các bạn trong nhóm thì không tiến bộ vì không bao giờ được tự sửa bài của mình. Phải mất mấy tháng tôi mới tập được cách góp ý để các bạn tự sửa, chấp nhận vài bài chưa vừa ý mình. Nhóm khá lên rõ sau đó, còn tôi thì được ngủ sớm hơn.

Trưởng phòng marketing

Ở nấc này bạn lo kế hoạch và ngân sách cho cả năm, chọn ưu tiên giữa các kênh, tuyển người, làm việc với các phòng ban khác và báo cáo cho ban giám đốc. Bạn ít khi trực tiếp làm nội dung hay chạy quảng cáo, nhưng phải hiểu đủ sâu để biết đội mình đang làm đúng hay sai.

Kỹ năng then chốt ở đây là nói chuyện bằng ngôn ngữ kinh doanh. Ban giám đốc ít quan tâm lượt thích hay thứ hạng từ khóa, họ hỏi doanh thu, chi phí, khách hàng mới. Người chỉ nói được bằng thuật ngữ marketing thường gặp khó ở nấc này.

Giám đốc marketing

Thường gọi là CMO. Không phải công ty nào cũng có, nhiều nơi trưởng phòng báo cáo thẳng cho tổng giám đốc. Ở nấc này, việc chính là định hướng: thương hiệu đi về đâu, thị trường nào ưu tiên, marketing góp vào mục tiêu kinh doanh chung ra sao. Người ở đây thường đã đi qua nhiều mảng và hiểu cả sản phẩm, tài chính, con người.

II. Hai ngả rẽ, cả hai đều đáng đi

Khoảng giữa nấc chuyên viên và trưởng nhóm, bạn sẽ phải chọn, có khi không nhận ra là mình đang chọn.

Ngả chuyên môn sâu là trở thành người giỏi nhất nhóm ở một mảng: SEO, quảng cáo, phân tích dữ liệu, nghiên cứu khách hàng. Bạn ít quản lý người nhưng được hỏi ý kiến ở những chuyện khó nhất. Ở các công ty lớn và các công ty quảng cáo, người chuyên môn sâu có chỗ đứng khá vững.

Ngả quản lý là lo người, lo kế hoạch, lo ngân sách. Bạn đổi phần việc tự tay làm lấy phần việc giúp người khác làm tốt. Người hợp ngả này thường thích giải quyết vấn đề giữa người với người và chịu được việc không còn sản phẩm của riêng mình.

Ngoài hai ngả chính, còn những hướng rẽ ra ngoài: chuyển sang quản lý sản phẩm, làm tư vấn, nhận dự án tự do, hay tự kinh doanh. Nền tiếp thị dùng được ở rất nhiều chỗ. Tôi đã viết tổng quát hơn về cơ hội trong nghề marketing, bài này chỉ xoáy vào chuyện lên cấp.

Thu nhập ở mỗi nấc và mỗi ngả chênh nhau khá xa, tùy năng lực, kinh nghiệm, ngành, quy mô doanh nghiệp và cả thời điểm. Tôi không đưa con số, vì con số chung chung dễ làm người ta kỳ vọng sai.

III. Điều gì thật sự giúp bạn lên

Theo những gì tôi thấy, không phải thâm niên. Có người làm lâu vẫn đứng yên, có người vài năm đã dẫn nhóm.

Thứ đầu tiên là kết quả có thể chứng minh. Bạn làm gì, kết quả ra sao, có ghi lại không. Tôi khuyên ai cũng giữ một tệp riêng, cuối mỗi chiến dịch ghi vài dòng: mục tiêu, cách làm, kết quả, bài học. Đến lúc xin lên cấp hay đổi việc, tệp đó nói thay bạn.

Thứ hai là hiểu kinh doanh. Người làm marketing hiểu vì sao công ty cần doanh thu từ nhóm khách này chứ không phải nhóm khách kia, hiểu chi phí sản phẩm, hiểu bán hàng gặp khó ở đâu, thì đề xuất của họ thực tế hơn hẳn.

Thứ ba là học liên tục mà có chọn lọc. Nền tảng đổi, công cụ đổi, cách người dùng tiếp nhận nội dung đổi. Không cần chạy theo mọi thứ, nhưng phải đủ nhạy để biết lúc nào kỹ năng của mình bắt đầu cũ.

Và cuối cùng là người hướng dẫn. Gặp được một trưởng nhóm chịu kèm, chịu góp ý thẳng, có khi giúp bạn đi nhanh hơn nhiều năm tự mày mò. Nếu bạn đang chọn giữa hai nơi làm việc, tôi nghĩ nên hỏi kỹ ai sẽ là người quản lý trực tiếp của mình.

Tình huống: Một bạn đồng nghiệp cũ của tôi từ chối lời mời lên trưởng nhóm ở công ty đang làm để chuyển sang một nơi khác, vẫn ở vị trí chuyên viên, chỉ vì người quản lý mới nổi tiếng là kèm người rất kỹ. Hai năm sau bạn ấy dẫn một nhóm lớn hơn hẳn nhóm cũ từng mời mình. Không có công thức nào ở đây, chỉ là bạn ấy biết mình đang thiếu gì.

Quay lại câu hỏi ban đầu: làm bao lâu thì lên trưởng nhóm? Tôi vẫn không có con số. Nhưng nếu bạn biết mình muốn lên để làm gì, và đang tích lũy đúng thứ cho việc đó, thì câu hỏi “bao lâu” sẽ tự bớt quan trọng.

Hương

Cách viết CV marketing sao cho người tuyển dụng muốn gọi bạn đi phỏng vấn

Tôi đọc một CV marketing trung bình chưa tới một phút trong lượt lọc đầu tiên. Nghe phũ, nhưng ai từng tuyển người đều vậy, vì đợt nào cũng có rất nhiều hồ sơ. Trong chưa tới một phút đó, tôi tìm đúng một thứ: bạn này đã làm gì. Cách viết CV marketing mà tôi chia sẻ dưới đây xoay quanh đúng câu hỏi ấy.

I. CV marketing là một bài quảng cáo, và sản phẩm là bạn

Nghe hơi sáo, nhưng thật. Người làm marketing được trả tiền để giúp người khác hiểu nhanh giá trị của một sản phẩm. Nếu CV của bạn dài, rối, không rõ bạn giỏi gì, người tuyển sẽ nghĩ ngay: bạn này làm marketing cho chính mình còn chưa xong.

Vậy nên đừng nghĩ CV là bản liệt kê mọi thứ bạn từng làm. Nghĩ nó như một trang đích: người đọc là nhà tuyển dụng, thông điệp chính là “tôi làm được việc này cho bạn”, và mọi dòng trong đó phải phục vụ thông điệp đó. Dòng nào không phục vụ thì bỏ.

Trước khi viết, bạn nên đọc kỹ mô tả công việc của vị trí mình nộp, và hiểu nó nằm ở đâu trong nghề. Bạn nào chưa hình dung rõ các nhánh có thể đọc lại bài tôi viết cho người mới muốn ứng tuyển nghề marketing, rồi mới quay lại sửa CV theo từng tin tuyển.

II. Những phần nên có, và nên viết thế nào

Phần giới thiệu ở đầu: hai, ba câu thôi. Bạn theo hướng nào, mạnh ở đâu, đang tìm vị trí gì. Bỏ những câu kiểu “năng động, sáng tạo, ham học hỏi”, vì ai cũng ghi.

Phần kinh nghiệm là phần quan trọng nhất, tôi nói kỹ ở mục sau.

Phần kỹ năng: chọn lọc theo vị trí. Nộp vào chạy quảng cáo thì ghi trình quản lý quảng cáo đã dùng, bảng tính, công cụ phân tích. Nộp vào nội dung thì ghi các dạng nội dung đã làm, công cụ thiết kế. Đừng ghi cả hai mươi phần mềm bạn từng mở.

Phần học vấn và chứng chỉ: ngắn gọn. Chứng chỉ của các nền tảng là điểm cộng, ghi tên và năm là đủ.

Và một đường dẫn tới sản phẩm thật: portfolio, bài viết, kênh bạn từng quản lý. Với tôi, dòng này có khi giá trị hơn mọi phần còn lại.

III. Kể chiến dịch bằng việc và kết quả

Đây là chỗ phân biệt CV tốt và CV bình thường. Đa số người mới viết kinh nghiệm như mô tả công việc: “Phụ trách fanpage công ty”, “Viết bài chuẩn SEO”. Người đọc không biết bạn làm tốt hay làm cho có.

Cách tôi hay gợi ý là viết mỗi dòng theo ba ý: bạn làm việc gì, làm bằng cách nào, kết quả ra sao. Kết quả nên có số nếu bạn có số thật, kèm khoảng thời gian, và nói rõ đó là kết quả của riêng bạn hay của cả nhóm. Ví dụ cách diễn đạt, không phải số liệu thật:

– Tôi lên lịch và viết toàn bộ bài cho fanpage của một tiệm bánh trong ba tháng, chuyển từ đăng ảnh sản phẩm sang kể chuyện làm bánh, và lượng tin nhắn hỏi đặt bánh tăng rõ so với ba tháng trước đó.

– Tôi sửa lại tiêu đề và đoạn mở của hai mươi bài viết cũ trên blog công ty theo từ khóa người dùng hay tìm, sau đó lượt truy cập từ tìm kiếm vào nhóm bài này tăng dần trong các tháng tiếp theo.

Thấy khác chưa? Người đọc hình dung được bạn đã nghĩ gì và làm gì. Nếu bạn có số cụ thể, hãy ghi, nhưng phải là số bạn giải thích được khi bị hỏi.

Tình huống: Một ứng viên ghi “tăng doanh số gấp ba lần nhờ chiến dịch quảng cáo”. Tôi hỏi ngân sách bao nhiêu, chạy bao lâu, so với giai đoạn nào, bạn ấy trả lời không khớp. Hóa ra con số đó là của cả công ty trong mùa cao điểm, bạn chỉ tham gia một phần. Tôi không loại vì bạn ấy tham gia ít, tôi ngần ngại vì con số bị thổi lên. Ghi thật một kết quả nhỏ an toàn hơn nhiều.

IV. Người mới chưa có kinh nghiệm thì viết gì

Câu này tôi được hỏi nhiều nhất. Câu trả lời là: tạo ra kinh nghiệm trước khi viết CV. Một blog cá nhân bạn viết đều sáu tháng, một trang mạng xã hội cho câu lạc bộ ở trường, một dự án giúp cửa hàng của người quen, một chiến dịch nhỏ bạn tự bỏ tiền chạy. Tất cả đều được tính, miễn là bạn kể được làm gì và học được gì.

Tình huống: Một bạn sinh viên năm cuối nộp vào nhóm tôi với CV chỉ một trang, không có công ty nào. Nhưng bạn ấy có một kênh chia sẻ về cây cảnh tự làm từ năm hai, ghi rõ đã thử những kiểu nội dung nào, kiểu nào được lưu nhiều, đã học cách đọc thống kê ra sao. Bạn được gọi phỏng vấn trước nhiều hồ sơ có thực tập ở công ty lớn, vì bạn chứng minh được mình đã tự làm marketing thật.

V. Mấy lỗi hay gặp

Lỗi chính tả trong CV của người làm nội dung, cái này gần như bị loại ngay. CV quá màu mè, nhiều biểu tượng, khó đọc, nhất là khi nộp vào vị trí không liên quan thiết kế. Dùng một CV gửi cho mọi tin tuyển, không sửa theo vị trí. Ghi “thành thạo” mọi thứ. Để ảnh đại diện quá đời thường hoặc email kiểu biệt danh thời học sinh.

Sửa được mấy lỗi đó thì CV của bạn đã gọn hơn phần lớn hồ sơ tôi từng đọc. Phần còn lại là kiên nhẫn sửa theo từng tin tuyển, và luôn chuẩn bị để kể chi tiết về mọi dòng bạn đã viết.

Hương

Phần mềm, công cụ marketing thông dụng mà người mới nên làm quen trước

Bạn mở một tin tuyển dụng marketing ra, kéo xuống phần yêu cầu, và thấy một dãy tên phần mềm dài như thực đơn. Đọc xong dễ nghĩ mình phải học hết chừng đó mới được đi làm. Không phải đâu. Tôi đi làm nhiều năm vẫn có những công cụ chỉ mở vài lần một năm. Bài này tôi gom các phần mềm, công cụ marketing thông dụng theo nhóm việc, kèm ý kiến riêng về cái nào nên học trước.

I. Vì sao công cụ quan trọng, nhưng không phải thứ quan trọng nhất

Công cụ giúp bạn làm nhanh hơn và nhìn thấy những thứ mắt thường không thấy được, như khách vào trang từ đâu, ở lại bao lâu, bấm vào chỗ nào. Không có công cụ, bạn gần như làm việc mù.

Nhưng công cụ đổi liên tục. Giao diện đổi, tính năng đổi, có công cụ đang phổ biến vài năm sau đã ít người dùng. Thứ ở lại lâu là cách nghĩ: biết mình cần đo cái gì, cần làm ra cái gì, rồi mới chọn công cụ. Người tuyển dụng cũng hiểu điều đó, nên họ thường hỏi bạn đã dùng công cụ để làm việc gì, hơn là hỏi bạn biết bao nhiêu phần mềm.

II. Các nhóm công cụ, theo việc bạn phải làm

Tôi chia theo việc chứ không theo hãng, vì một người làm marketing ngày nào cũng chạm vào vài nhóm cùng lúc. Bảng dưới là những cái tên tôi thấy hay xuất hiện trong công việc thực tế ở Việt Nam [1].

Nhóm việc Ví dụ công cụ Người mới cần tới đâu
Phân tích truy cập, hành vi Google Analytics 4, Google Search Console, Google Tag Manager Đọc được báo cáo cơ bản, biết khách đến từ đâu
Thiết kế, dựng nội dung Canva, CapCut, Figma, bộ Adobe Tự làm được ảnh và video đơn giản đúng kích thước
Quảng cáo trả phí Google Ads, trình quản lý quảng cáo Meta, nền tảng quảng cáo của các ứng dụng video ngắn Hiểu cấu trúc chiến dịch, đọc được các chỉ số chính
Email, tự động hóa Mailchimp, HubSpot Soạn và gửi được một bản tin, đọc tỷ lệ mở
SEO Search Console, các công cụ nghiên cứu từ khóa trả phí Biết tra từ khóa và xem trang nào đang lên xuống
Quản lý việc nhóm Trello, Notion, Asana, Google Sheets Theo dõi đầu việc và hạn của chính mình

Bảng nhìn thì dài, nhưng nếu bạn mới bắt đầu, tôi chỉ khuyên ba thứ: một công cụ phân tích (Google Analytics 4 là phổ biến), một công cụ thiết kế dễ dùng (Canva), và bảng tính. Ba thứ đó dùng được ở gần như mọi nhánh. Phần còn lại học khi bạn đã chọn hướng. Nếu chưa rõ mình sẽ theo nhánh nào, bạn đọc lại bài tổng quan, trong đó tôi có nhắc sơ về công cụ trong nghề marketing gắn với từng vị trí, rồi quay lại bảng này chọn cho đúng.

III. Học công cụ thế nào cho đỡ phí công

Cách sai mà tôi hay thấy là xem thật nhiều video hướng dẫn, ghi chép thật kỹ, nhưng không làm gì thật. Một tháng sau quên gần hết.

Cách tôi thấy hiệu quả hơn là học theo việc. Bạn có một trang nhỏ cần làm ảnh? Mở Canva ra và làm, gặp gì không biết thì tra. Bạn có một blog cá nhân? Gắn Google Analytics vào, mỗi tuần mở ra xem một lần, tự đặt câu hỏi rồi tìm câu trả lời trong báo cáo. Đọc thêm tài liệu chính thức của nhà phát triển, vì hướng dẫn trên mạng hay bị cũ sau mỗi lần cập nhật giao diện.

Tình huống: Một bạn ứng viên ghi trong CV là “thành thạo Google Analytics”. Tôi mở thử một báo cáo, hỏi bạn ấy tuần trước người vào trang từ kênh nào nhiều nhất. Bạn ấy loay hoay khá lâu vì chỉ quen giao diện bản cũ trong khóa học. Không sao cả, nhưng giá mà bạn ghi “đã dùng để theo dõi blog cá nhân trong sáu tháng” thì tôi đã hỏi khác. Ghi đúng mức mình biết, kèm việc cụ thể, an toàn hơn chữ “thành thạo”.

Chứng chỉ miễn phí của các nền tảng như Google Skillshop, HubSpot Academy có ích để học có hệ thống, và là điểm cộng nhỏ. Đừng coi chúng là thứ quyết định.

IV. Còn AI thì sao

Các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo chữ, tạo ảnh bây giờ có mặt ở gần như mọi phòng marketing. Tôi dùng chúng hằng ngày cho những việc như gợi ý dàn ý, viết nháp nhiều phương án tiêu đề, tóm tắt một tài liệu dài, viết công thức bảng tính. Chúng giúp tiết kiệm thời gian ở phần việc lặp lại.

Nhưng tôi chưa thấy chỗ nào AI thay được việc hiểu khách hàng và quyết định nói gì. Bài nháp do AI viết thường đúng mà nhạt, nhiều khi sai dữ kiện mà giọng rất tự tin. Người mới nên dùng như một trợ lý để làm nhanh hơn, và luôn tự kiểm lại thông tin trước khi đưa ra ngoài. Cũng nên để ý chính sách của công ty về việc đưa dữ liệu khách hàng vào các công cụ này [2].

V. Hỏi nhanh

Có nên mua phần mềm trả phí để học không?

Thường là chưa cần. Phần lớn công cụ có bản miễn phí hoặc dùng thử, đủ để học. Khi đi làm, công ty sẽ cấp tài khoản cho công việc.

Biết nhiều công cụ có giúp xin việc dễ hơn không?

Giúp một phần nếu bạn kể được đã dùng để làm gì. Một danh sách dài mà không có ví dụ thì không nói được nhiều.

Học Excel hay Google Sheets?

Cái nào cũng được, logic gần như nhau. Nhiều đội marketing dùng Google Sheets vì dễ chia sẻ, nhưng biết Excel vẫn có lợi khi làm báo cáo cho bộ phận khác.

[1] Danh sách chỉ mang tính ví dụ, tôi không nhận tài trợ từ hãng nào. Mỗi công ty có thể dùng công cụ khác tùy ngân sách và thói quen.

[2] Với dữ liệu cá nhân của khách hàng, nên hỏi bộ phận pháp chế hoặc quản lý trước khi đưa vào bất kỳ công cụ bên ngoài nào.

Hương

Kỹ năng cần có của người làm marketing mà ít khóa học nói tới

Mỗi lần nhóm tôi tuyển người, hồ sơ nào cũng ghi gần như giống nhau: sáng tạo, năng động, làm việc nhóm tốt, chịu được áp lực. Tôi đọc xong vẫn không biết bạn ấy làm được gì. Nên khi có bạn hỏi kỹ năng cần có của người làm marketing là gì, tôi không trả lời bằng mấy chữ đó. Tôi kể những thứ mà tôi thật sự để ý khi làm việc với người mới, xếp theo mức tôi thấy cần.

I. Viết rõ ràng, trước cả viết hay

Kỹ năng đầu tiên và cũng hay bị đánh giá thấp nhất. Làm nội dung, quảng cáo, SEO hay thương hiệu thì ngày nào bạn cũng phải viết: tiêu đề, mô tả sản phẩm, email cho đối tác, tin nhắn xin duyệt ngân sách, báo cáo cuối tuần. Người viết lòng vòng làm người đọc mất thời gian, và trong công ty thì người đọc thường là sếp.

Viết rõ là biết câu chính nằm ở đâu, bỏ được chữ thừa, và nói đúng với người đọc cần nghe. Cái này tập được. Cách tôi hay bảo các bạn: viết xong một email, thử xóa một nửa, xem còn thiếu gì không.

II. Đọc số liệu, ít nhất ở mức không sợ

Bạn không cần là nhà phân tích dữ liệu. Nhưng bạn phải đọc được một bảng số liệu chiến dịch mà không hoảng: hiểu tỷ lệ là gì, so sánh được tuần này với tuần trước, nhìn biểu đồ thấy chỗ nào bất thường, và quan trọng nhất là dám hỏi “vì sao”. Gần như mọi nhánh bây giờ đều báo cáo bằng số, kể cả những vị trí nghe rất “sáng tạo”.

Đi kèm là bảng tính. Excel hoặc Google Sheets, vài hàm cơ bản, biết làm bảng tổng hợp. Nghe khô, nhưng tôi thấy người mới biết bảng tính thường được giao việc thú vị sớm hơn.

Tình huống: Có hai bạn thực tập cùng đợt ở nhóm tôi. Một bạn viết rất có duyên, một bạn viết bình thường nhưng tuần nào cũng gửi kèm một bảng nhỏ ghi bài nào được đọc nhiều, bài nào bị bỏ ngang. Hết đợt, bạn thứ hai được giữ lại trước. Không phải vì bạn ấy giỏi hơn, mà vì sếp nhìn vào là biết bạn ấy đang nghĩ về kết quả.

III. Hiểu khách hàng, không phải đoán

Người làm marketing hay mắc một lỗi: lấy sở thích của mình làm sở thích của khách. Mình thích tông màu này, mình thấy câu này hay, mình nghĩ khách sẽ thích. Nghe khách nói thật thì hay khác hẳn.

Kỹ năng ở đây là thói quen đi tìm tiếng nói của khách: đọc bình luận, đọc đánh giá sản phẩm (của mình và của đối thủ), ngồi nghe bộ phận chăm sóc khách hàng kể khách hay hỏi gì, nếu được thì nói chuyện trực tiếp. Mỗi nhánh dùng hiểu biết này theo cách riêng, bạn có thể xem lại bài nghề marketing gồm những vị trí nào để thấy nó đi vào từng việc ra sao.

Khi tranh luận trong phòng họp không ngã ngũ, câu trả lời thường nằm ở một cuộc gọi với khách hàng thật.

IV. Chịu được sửa, và chịu được sai

Bài của bạn sẽ bị sửa. Ý tưởng bạn thích nhất sẽ bị gạt đi. Chiến dịch bạn tâm huyết có thể cho số liệu rất tệ. Đây là chuyện bình thường hằng tuần trong nghề này, không phải chuyện cá nhân.

Người làm được lâu là người tách được cái tôi ra khỏi sản phẩm: bị góp ý thì hỏi thêm cho rõ, thất bại thì ngồi xem lý do rồi thử cách khác. Tôi coi trọng kỹ năng này hơn cả sự sáng tạo, vì sáng tạo mà không chịu sửa thì rất khó làm việc cùng.

V. Giao tiếp với người không làm marketing

Bạn sẽ làm việc với thiết kế, kỹ thuật, bán hàng, kế toán, ban giám đốc. Mỗi bên quan tâm một thứ. Bán hàng muốn khách tiềm năng chất lượng, kế toán muốn biết tiền đi đâu, giám đốc muốn biết có lời không. Biết nói chuyện với từng người bằng thứ họ quan tâm, không dùng thuật ngữ để làm khó, là kỹ năng giúp bạn đi lên nhanh hơn nhiều so với chỉ giỏi chuyên môn.

Tình huống: Một bạn chuyên viên quảng cáo trong nhóm tôi từng đi họp với kế toán để xin tăng ngân sách, mang theo cả chục slide toàn chỉ số CTR, CPM. Kế toán nghe xong chỉ hỏi một câu: “Vậy mỗi đơn hàng tốn bao nhiêu, và lời bao nhiêu?” Bạn ấy không trả lời được ngay. Lần sau bạn chỉ mang một trang, ghi chi phí mỗi đơn và giá trị mỗi đơn, và ngân sách được duyệt sau mười phút.

VI. Còn sáng tạo, và cách tập mấy thứ trên

Còn sáng tạo thì sao? Có, cần, nhưng nó thường đến từ việc hiểu khách và đọc nhiều chứ không phải tự nhiên mà có. Nên nếu bạn từng nghĩ “mình không sáng tạo nên không hợp marketing”, thử lại xem. Mấy kỹ năng ở trên, ai chịu tập đều đặn trong vài tháng cũng thấy mình khác.

Cách tập thì không cần cầu kỳ. Mỗi tuần viết một bài ngắn và tự cắt đi một phần ba. Mỗi tuần mở một bảng số liệu, của chính blog hay trang cá nhân bạn cũng được, và tự đặt một câu hỏi rồi tìm câu trả lời trong đó. Mỗi tháng đọc kỹ một trăm bình luận khách hàng của một thương hiệu bạn thích, ghi lại những điều họ phàn nàn nhiều nhất. Làm vậy vài tháng, khi đi phỏng vấn bạn sẽ có chuyện thật để kể thay cho mấy chữ “năng động, sáng tạo”.

Hương

Chuyên viên chạy quảng cáo là gì, họ nhìn những chỉ số nào mỗi sáng

Người chạy quảng cáo mà tôi quen, gần như ai cũng có chung một thói quen: mở mắt ra là mở trình quản lý quảng cáo trên điện thoại trước khi đánh răng. Không phải vì nghiện việc. Mà vì tiền của khách hàng đang được tiêu từng phút, và một nhóm quảng cáo chạy sai qua đêm có thể đốt mất một khoản đáng kể trước khi ai kịp nhận ra.

Vậy chuyên viên chạy quảng cáo là gì? Nói ngắn thì đó là người cầm ngân sách quảng cáo trên các nền tảng số, quyết định tiền đi đâu, cho ai xem, và chịu trách nhiệm về con số cuối cùng. Phần còn lại của bài, tôi kể kỹ hơn.

I. Công việc, nhìn cho rõ

Tên tiếng Anh hay gặp là performance marketer, paid media specialist hay ads specialist [1]. Dù gọi thế nào, việc cốt lõi vẫn là ba phần.

Phần dựng: tạo chiến dịch, chọn mục tiêu (để nhiều người biết, để có người bấm vào trang, hay để có đơn hàng), chọn đối tượng, đặt ngân sách, ghép nội dung quảng cáo mà bên thiết kế và viết lời đã chuẩn bị.

Phần theo dõi: mỗi ngày đọc số liệu, tắt những nhóm quảng cáo kém, tăng tiền cho nhóm đang tốt, thử nội dung mới, thử đối tượng mới. Đây là phần chiếm nhiều thời gian nhất.

Phần báo cáo: tổng hợp kết quả cho sếp hoặc khách hàng, giải thích vì sao tuần này chi phí cho mỗi đơn tăng, đề xuất làm gì tiếp theo. Phần này nhiều bạn mới xem nhẹ, nhưng người chạy giỏi mà không giải thích được thì vẫn khó được tin giao thêm ngân sách.

Khác với SEO hay nội dung, kết quả ở đây đến gần như ngay. Hôm nay bật, chiều nay đã có số. Cái hay là phản hồi nhanh. Cái mệt cũng là phản hồi nhanh.

II. Chạy ở đâu

Mỗi nhóm nền tảng phù hợp một kiểu mục tiêu. Người mới thường bắt đầu với một nhóm, rồi mở rộng dần.

Quảng cáo trên công cụ tìm kiếm

Quảng cáo hiện ra khi người dùng gõ một từ khóa. Thế mạnh là bắt đúng người đang chủ động tìm, nên ý định mua thường cao. Công cụ hay dùng là trình quản lý quảng cáo của Google (Google Ads). Kỹ năng chính là chọn từ khóa, loại bỏ từ khóa không liên quan, viết mẫu quảng cáo ngắn mà rõ.

Quảng cáo trên mạng xã hội

Không chờ người ta tìm, mà chủ động đưa nội dung tới người có thể quan tâm, dựa trên độ tuổi, sở thích, hành vi. Hợp để tạo nhu cầu, ra mắt sản phẩm mới, kéo người chưa biết thương hiệu. Ví dụ quen thuộc là trình quản lý quảng cáo của Meta cho Facebook và Instagram, hay nền tảng quảng cáo của các ứng dụng video ngắn.

Quảng cáo hiển thị và video

Banner trên các trang web, quảng cáo chèn trong video. Thường dùng để tăng độ nhận diện và nhắc lại cho người đã từng ghé trang nhưng chưa mua. Ít khi là kênh chốt đơn chính, nhưng thiếu nó thì nhiều chiến dịch hụt hơi.

Bạn có thể hỏi: nên học nền tảng nào trước? Tôi thường trả lời là nền tảng mà khách hàng mục tiêu của bạn dùng nhiều nhất. Bán hàng tiêu dùng cho người trẻ thì mạng xã hội. Bán dịch vụ người ta chủ động đi tìm, như sửa máy lạnh, học lái xe, thì tìm kiếm. Nắm chắc một nền tảng rồi mới sang nền tảng thứ hai, vì cách nghĩ về đối tượng ở hai bên khác nhau khá nhiều.

Nói thêm một chút cho bạn nào đang chọn hướng: chạy quảng cáo thường là cửa vào khá nhanh của tiếp thị số, vì kết quả rõ ràng, dễ chứng minh năng lực. Nhưng nó chỉ là một chặng trong con đường phát triển trong nghề marketing, và người đi xa thường là người biết nhìn ra ngoài tài khoản quảng cáo của mình.

III. Những chỉ số phải thuộc

Đây là phần làm nhiều người mới hoa mắt. Tôi chỉ giữ lại những chỉ số mà ngày nào cũng phải nhìn.

Chỉ số Nghĩa là gì Tôi dùng nó để hỏi
Lượt hiển thị (Impressions) Số lần quảng cáo được hiện ra Quảng cáo có tới được người xem không?
CPM Chi phí cho mỗi nghìn lượt hiển thị Mua chỗ hiển thị đang đắt hay rẻ?
CTR Tỷ lệ người thấy quảng cáo rồi bấm vào Nội dung có đủ hấp dẫn đúng người không?
CPC Chi phí trung bình cho mỗi lượt bấm Mỗi người vào trang tốn bao nhiêu?
Tỷ lệ chuyển đổi (CVR) Tỷ lệ người bấm vào rồi làm hành động mong muốn Trang đích có làm tốt phần của nó không?
CPA Chi phí cho mỗi kết quả (đơn hàng, đăng ký) Có lời không, so với giá trị một khách?
ROAS Doanh thu thu về trên mỗi đồng chi quảng cáo Tổng thể chiến dịch có đáng tiền không?

Cái khó không phải thuộc định nghĩa. Cái khó là đọc chúng cùng nhau. CTR cao mà tỷ lệ chuyển đổi thấp thường nghĩa là quảng cáo hút người, nhưng trang đích không giữ được họ, hoặc quảng cáo hứa một đằng trang nói một nẻo. CTR thấp nhưng ai bấm vào cũng mua thì có khi nội dung đang lọc người rất tốt, chỉ cần mở rộng đối tượng một chút.

Mức nào là “tốt” thì không có đáp án chung. Nó tùy ngành, tùy sản phẩm, tùy giá bán, tùy giai đoạn [2]. Người chạy lâu năm thường so với chính lịch sử của tài khoản hơn là so với một con số trên mạng.

Tình huống: Một shop thời trang nhờ tôi xem tài khoản vì “quảng cáo không ra đơn”. Số bấm rất nhiều, chi phí mỗi lượt bấm cũng rẻ. Tôi bấm thử vào quảng cáo trên điện thoại thì trang đích mất gần mười giây mới hiện, nút đặt hàng nằm tít dưới cùng. Không phải quảng cáo kém, mà là người ta bỏ đi trước khi kịp xem sản phẩm. Shop sửa trang trước, giữ nguyên quảng cáo, đơn bắt đầu về. Từ đó tôi luôn bấm thử quảng cáo của chính mình trên điện thoại trước khi kết luận gì.

IV. Vào nghề thế nào cho đỡ tốn tiền

Học lý thuyết trước, nhưng đừng học quá lâu. Các nền tảng lớn đều có tài liệu và khóa học miễn phí cho người mới, như Google Skillshop hay Meta Blueprint, đủ để bạn hiểu các khái niệm và giao diện. Chứng chỉ của họ là điểm cộng nhỏ trên CV, không phải tấm vé.

Sau đó, chạy thật. Một ngân sách rất nhỏ, cho một sản phẩm thật, của chính bạn hoặc của người quen. Đặt mục tiêu rõ, chạy vài ngày, rồi ngồi đọc số liệu. Ghi lại bạn đã thử gì, kết quả ra sao, nếu làm lại thì sửa chỗ nào. Mấy trang ghi chép đó sẽ là câu chuyện mạnh trong buổi phỏng vấn.

Học thêm bảng tính. Nghe không hấp dẫn, nhưng người chạy quảng cáo dùng Excel hoặc Google Sheets gần như mỗi ngày để gộp số liệu, so sánh, làm báo cáo. Biết dùng bảng tổng hợp và vài hàm cơ bản giúp bạn nhanh gấp mấy lần.

Còn đường đi xa hơn? Từ chạy quảng cáo, nhiều người lên trưởng nhóm performance, rồi quản lý cả mảng tiếp thị số, vì họ hiểu tiền đi đâu và về đâu. Tôi chỉ nói thêm một ý: người chạy quảng cáo nào hiểu được cả sản phẩm, cả trang đích, cả khách hàng thì thường được tin giao việc lớn hơn người chỉ giỏi bấm nút. Thu nhập cũng tùy rất nhiều vào quy mô ngân sách bạn quản lý, năng lực, kinh nghiệm và nơi làm việc.

Về áp lực, tôi không giấu. Bạn cầm tiền của người khác. Có những tuần mọi thứ đi xuống mà chưa rõ vì sao, và bạn vẫn phải đứng ra giải thích. Người bình tĩnh, thích tìm nguyên nhân, không ngại sai rồi sửa sẽ chịu được. Người sợ trách nhiệm thì nên cân nhắc.

[1] Ở các công ty quảng cáo (agency), vị trí này có khi gọi là “media buyer” hoặc “digital executive”.

[2] Cách tính và tên gọi một số chỉ số có thể khác nhau đôi chút giữa các nền tảng. Nên đọc định nghĩa trong phần trợ giúp của nền tảng bạn dùng.

Hương

Social media marketing là gì, nhìn từ người ngày nào cũng trực trang

Mười một giờ đêm thứ bảy, điện thoại rung. Một khách hàng đăng ảnh món hàng bị giao nhầm màu lên trang của thương hiệu, kèm vài dòng khá gay gắt, và bên dưới đã có mấy chục bình luận hùa theo. Người phải trả lời lúc đó không phải giám đốc, cũng không phải bộ phận chăm sóc khách hàng đã nghỉ từ chiều. Là người quản lý kênh mạng xã hội.

Tôi mở đầu bằng cảnh này vì khi hỏi social media marketing là gì, nhiều bạn chỉ hình dung phần vui: nghĩ trend, quay video, đăng ảnh đẹp. Phần đó có thật. Nhưng phần trực trang, giữ bình tĩnh và giữ hình ảnh thương hiệu khi có chuyện cũng thật không kém.

I. Hiểu gọn trước đã

Social media marketing (tiếp thị trên mạng xã hội) là dùng các nền tảng mạng xã hội để xây dựng hình ảnh thương hiệu, tạo cộng đồng quanh nó, và kéo khách hàng về. Nó có hai nửa. Nửa tự nhiên: nội dung bạn đăng trên trang, tương tác với người theo dõi, không trả tiền. Nửa trả phí: quảng cáo trên chính các nền tảng đó để đưa nội dung tới người chưa biết bạn.

Ở nhiều công ty, người làm social lo chủ yếu nửa tự nhiên, còn nửa trả phí giao cho người chạy quảng cáo. Ở công ty nhỏ thì một người ôm cả hai.

Khác với website hay email, mạng xã hội là nơi khách hàng nói lại với thương hiệu, công khai, trước mặt mọi người. Chính điều đó làm nghề này vừa thú vị vừa căng.

II. Mỗi nền tảng một tính

Một sai lầm hay gặp là lấy cùng một nội dung đăng y nguyên lên mọi nơi. Người dùng mỗi nền tảng có thói quen rất khác nhau, nên cách nói cũng phải khác. Tôi tóm theo nhóm, không theo tên ứng dụng, vì ứng dụng thì lên xuống còn thói quen người dùng thì ít đổi hơn.

Nhóm nền tảng Người dùng vào để Nội dung hay hợp
Mạng xã hội chia sẻ chung Xem tin bạn bè, tham gia nhóm, đọc tin tức Bài viết, ảnh, thông báo, thảo luận cộng đồng
Video ngắn Giải trí, lướt nhanh Video bắt trend, hậu trường, mẹo ngắn
Thiên về hình ảnh Ngắm, lưu ý tưởng, tìm cảm hứng Ảnh chỉn chu, phong cách thẩm mỹ rõ ràng
Mạng nghề nghiệp Cập nhật ngành, tìm việc, kết nối Bài chuyên môn, câu chuyện doanh nghiệp, tuyển dụng

Bạn làm cho một thương hiệu mỹ phẩm sẽ dồn sức vào video ngắn và hình ảnh. Bạn làm cho một công ty phần mềm bán cho doanh nghiệp thì mạng nghề nghiệp có khi quan trọng hơn cả. Chọn kênh đúng đã là một nửa công việc. Nửa còn lại là những năng lực chung như hiểu khách, viết rõ, đọc số liệu, mà tôi đã kể kỹ hơn trong bài về kỹ năng cốt lõi của nghề marketing. Social chỉ là nơi những thứ đó bị thử thách hằng ngày, công khai, trước mặt khách hàng.

Một điều nữa người mới hay bỏ qua: kích thước ảnh, độ dài video, cách hiển thị chữ trên mỗi nền tảng mỗi khác, và chúng còn đổi theo thời gian. Ảnh đẹp trên một nơi có thể bị cắt mất nửa khi đăng sang nơi khác. Tôi hay giữ một tệp ghi chú riêng, mỗi lần nền tảng đổi gì thì cập nhật vào, đỡ phải đi tìm lại mỗi lần làm ảnh. Việc nhỏ, nhưng làm đều thì đỡ được rất nhiều lần sửa đi sửa lại với bên thiết kế.

III. Việc thường ngày, kể không màu mè

Buổi sáng thường là kiểm tra hộp thư và bình luận qua đêm, trả lời những gì cần trả lời, chuyển những gì cần bộ phận khác xử lý. Rồi đến lịch đăng bài: duyệt lại nội dung hôm nay, xem ảnh đã đúng kích thước từng nền tảng chưa, hẹn giờ đăng.

Buổi chiều có thể là quay một video ngắn ở văn phòng, ngồi với thiết kế làm ảnh cho tuần sau, hoặc lướt mạng có chủ đích để xem đối thủ đang làm gì, người dùng đang bàn chuyện gì. Cuối tuần là lên lịch nội dung cho tuần tới, thường làm trên một bảng tính chung để cả nhóm cùng nhìn.

Và có một phần việc không có giờ giấc: xử lý khủng hoảng nhỏ. Một bình luận phàn nàn, một bài đăng bị hiểu sai, một hình ảnh bị chỉ trích.

Tình huống: Trở lại cảnh mở đầu. Cách xử lý mà tôi thấy ổn là trả lời công khai thật sớm, ngắn gọn, nhận lỗi giao nhầm, xin khách nhắn riêng để đổi hàng, không tranh luận dưới bình luận. Sáng hôm sau, khi đã đổi hàng xong, quay lại cập nhật một dòng ngay dưới bài cũ. Nhiều người đọc thấy thương hiệu xử lý đàng hoàng, và chuyện tự lắng xuống. Cách làm ngược lại, xóa bình luận hoặc im lặng tới thứ hai, thường làm mọi thứ to hơn.

Trên mạng xã hội, cách thương hiệu trả lời một lời phàn nàn được nhiều người đọc hơn cả bài quảng cáo đắt tiền nhất.

IV. Đo thế nào cho khỏi tự lừa mình

Lượt thích là con số dễ nhìn nhất, và cũng dễ đánh lừa nhất. Tôi hay bảo các bạn nhìn thêm vài thứ: bao nhiêu người thật sự xem hết video, bao nhiêu người lưu hay chia sẻ bài, bao nhiêu người từ trang bấm sang website, bao nhiêu tin nhắn hỏi mua. Số theo dõi tăng nhanh nhưng không ai hỏi mua thì cần xem lại.

Mỗi nền tảng đều có phần thống kê riêng cho trang doanh nghiệp. Người mới chỉ cần quen đọc chừng đó là đủ, chưa cần công cụ phức tạp. Quan trọng là trước mỗi đợt nội dung, bạn ghi rõ mục tiêu là để nhiều người biết hơn hay để có thêm người hỏi mua, vì hai mục tiêu đó nhìn vào hai nhóm chỉ số khác nhau.

Về tính cách, nghề này hợp với người nhạy với văn hóa mạng, viết nhanh, giao tiếp khéo và không dễ bị kích động. Người hay để bụng lời chê sẽ khá mệt. Tôi từng thấy những bạn rất sáng tạo nhưng mỗi lần bị chê một bài là mất ngủ cả đêm, và sau vài tháng thì xin chuyển sang làm nội dung website cho đỡ phải đối mặt trực tiếp. Đó không phải là yếu kém, chỉ là không hợp. Nó cũng hay đòi bạn có mặt ngoài giờ, nên nếu bạn rất cần ranh giới rạch ròi giữa công việc và đời sống, hãy hỏi kỹ về lịch trực trước khi nhận việc.

V. Hỏi nhanh

Người mới có cần giỏi quay dựng video không?

Không cần giỏi ngay, nhưng nên biết cơ bản. Quay bằng điện thoại, cắt ghép bằng một ứng dụng dựng đơn giản là đủ để bắt đầu. Làm nhiều thì tay sẽ lên.

Bắt trend có phải lúc nào cũng nên?

Không. Trend nào không hợp với giọng thương hiệu, hoặc dính tới chuyện nhạy cảm, thì bỏ qua. Bắt trend sai còn tệ hơn không bắt.

Làm social có lên được vị trí cao không?

Có thể, nhưng thường bạn cần mở rộng ra: hiểu thêm quảng cáo, nội dung, thương hiệu, rồi lên vị trí quản lý truyền thông hoặc marketing nói chung. Ai chỉ biết đăng bài thì khó đi xa.

Hương